ΒΡΩΜΑ Η ΔΟΥΛΕΙΑ…

 

 

 

 

 

 

φωτογραφίες από δράσεις επισφαλών εργαζομένων κατά τη διάρκεια της πανεργατικής απεργίας 19 Μαρτίου στη Θεσσαλονίκη

Παίζοντας ένα παιχνίδι στις μονότονες διαδρομές της πόλης

  Οι διαδρομές που ακολουθούμε σε αυτό που ονομάζουμε καθημερινότητα αν κάτσουμε και το σκεφτούμε είναι πολύ συγκεκριμένες. Ο δρόμος προς την εργασία, ο δρόμος προς το σπίτι, ο δρόμος προς την κατανάλωση προϊόντων και σχέσεων. Οι δρόμοι της πόλης είναι σαφώς διαμορφωμένοι με βάση τα παραπάνω. Και οι διαδρομές της ζωής μας καθορισμένες στα συγκεκριμένα μονοπάτια. Δεν υπάρχει χρόνος για να σκεφτούμε νέες διαδρομές μακριά από αυτές που βρίσκεται η εργασία και η κατανάλωση. Οι τόποι της εργασίας και της κατανάλωσης είναι μέσα σε ένα τετράγωνο. Αυτό που έχει αλλάξει είναι πως υπάρχει μια πιο έντονη κινητικότητα μέσα σε αυτό. Οι ελαστικές συνθήκες εργασίας τι αφήνουν ίδιο και τι αλλάζουν; Αυτό που αλλάζει είναι ότι  αύξησαν τις διαδρομές μέσα σε αυτό το τετράγωνο. Αυτό που μένει ίδιο είναι ότι οι δρόμοι είναι συγκεκριμένοι. Ο δρόμος προς την εργασία, ο δρόμος προς το σπίτι, ο δρόμος προς την κατανάλωση προϊόντων και σχέσεων. Η κινητικότητα λοιπόν που μας επιβάλει η ελαστική εργασία απλά παίζει με τα ποσοστά. Έχουμε 24 ώρες… τί ποσοστό καταλαμβάνουν οι διαδρομές μας; Αν κάνουμε έναν πρόχειρο υπολογισμό τότε θα δούμε ότι χρωστάμε κάτι ώρες , σε ποιόν δεν ξέρουμε…

 Θα μιλήσουμε για ένα παιχνίδι που επιδιώκει να σπάσει τις μονότονες διαδρομές της πόλης. Η ελαστική εργασία αυτό που έκανε απλά αύξησε τις συνηθισμένες, τις συγκεκριμένες διαδρομές. Είμαστε πρωταγωνιστές σε ένα έργο που  τώρα παίζεται στο γρήγορο. Επαναλαμβανόμενα trailer συνθέτουν ένα όμορφο 24ωρο.Και αυτό που μένει είναι ότι δεν υπάρχει χρόνος για να συνειδητοποιήσουμε την κατάσταση. Αλλά ακόμη και όταν γίνει αυτό οι διαδρομές δεν συναντιούνται. Η κινητικότητα μέσα στην πόλη είναι ατομική ,επιθετικά ατομική. Υπάρχουν σημεία που οι διαδρομές τέμνονται αλλά για λίγο μέχρι να βρεθεί η επόμενη δουλειά .

   Τι είναι αυτό το παιχνίδι λοιπόν που θέλουμε να παίξουμε?

Για την ακρίβεια το παίζουμε ήδη….

Φύγαμε από τις συγκεκριμένες δικές μας διαδρομές με σκοπό να μοιράσουμε αυτό το έντυπο. Για να είμαστε ειλικρινείς απλά μπήκαμε σε μονότονες διαδρομές άλλων που είτε υπήρξαν και δικές μας ,είτε θα υπάρξουν . Ίσως όμως και να μην υπάρξουν ή να μην υπήρξαν. Το θέμα όμως εδώ είναι ότι αυτές οι διαδρομές υπάρχουν γενικότερα και στέκονται επιθετικά απέναντί μας. Ωραία λοιπόν και τι σκοπό έχει αυτό το παιχνίδι?

  Αυτό τα έντυπο γράφει τις σκέψεις και τους προβληματισμούς μας για αυτές τις διαδρομές. Η διαδρομή που κάναμε για να δώσουμε τα έντυπα αυτά  μας έβγαλαν από τις δικές μας  .

Θα αναρωτηθεί κάποιος καλά αυτό είναι το παιχνίδι ?Και πως αυτό το παιχνίδι σπάει τις μονότονες διαδρομές? Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι εμείς απλά επιλέξαμε να παίξουμε…

 

Επισφάλεια, κινητικότητα και μετανάστευση

Τα τελευταία χρόνια πολλοί άνθρωποι στην Ευρώπη έχουν αρχίσει να οργανώνονται γύρω από την έννοια της επισφάλειας. Η επισφάλεια έχει προκύψει από τη μεγενθυνόμενη πραγματικότητα της περιστασιακής, ευέλικτης, εποχιακής εργασίας, καθώς και από τη διάβρωση των παραδοσιακών θεσμών που παρείχαν μια αίσθηση ασφάλειας στον πολίτη, όπως η δημόσια υγεία, οι συντάξεις, η μόνιμη σταθερή εργασία, τα συνδικάτα κλπ. Είναι μια συνθήκη η οποία επιβάλλεται όλο και περισσότερο σε πολλούς ανθρώπους κυρίως νέους, αλλά όχι μόνο. Παράλληλα υπάρχουν κάποιοι για τους οποίους το «ζειν επισφαλώς» δεν είναι απλά μια αδιέξοδη πραγματικότητα αλλά αποτελεί μια επιλογή ζωής για την οποία αξίζει να αγωνίζεσαι συλλογικά για να λειτουργήσεις μέσα σε αυτήν.

Η συνθήκη της επισφάλειας διαμορφώθηκε ιστορικά ως απάντηση του κεφαλαίου στο αίτημα των εργαζομένων της δεκαετίας του ’70 για περισσότερο ελεύθερο χρόνο και ευελιξία σε αντιπαράθεση με το ιδανικό της μίας σταθερής δουλειάς για μια ολόκληρη ζωή. Γι’ αυτό τον λόγο η επισφάλεια δε συνδέεται με τη μόνιμη εργασία, τη σταθερή στέγαση αλλά με μια συνθήκη μεταβολής και κινητικότητας. Όλο αυτό έχει δύο όψεις, μία αρνητική και μία θετική.

Από τη μια μεριά η έννοια της επισφάλειας περιγράφει τη μεταβολή από μια σταθερή, εξασφαλισμένη, μόνιμη εργασία σε συνθήκες κακοπληρωμένης, αβέβαιης εργασίας. Με αυτή την οπτική η έννοια της επισφάλειας εστιάζει στην αδυναμία του να αποφασίζει κανείς για το βαθμό σιγουριάς που θέλει να έχει στην ζωή του και κατ’ επέκταση στο κατά πόσο είναι ελεύθερος να παίρνει τις αποφάσεις που τον αφορούν. Από την άλλη μεριά, η επισφάλεια, μέσα στην αβεβαιότητα που τη διακρίνει, δημιουργεί τις συνθήκες για νέες μορφές δημιουργικής οργάνωσης των ανθρώπων που επιζητούν να δεχτούν και να εκμεταλλευθούν την εγγενή ευελιξία των κοινωνικών και παραγωγικών δικτύων. Εκεί μπορεί να εντοπίσει κανείς ένα ελπιδοφόρο ποιοτικό χαρακτηριστικό. Βλέπουμε ότι αυτό που απασχολεί έναν νέο που ζει σε επισφαλείς συνθήκες δεν είναι τόσο πολύ αν θα πάρει μισό ευρώ παραπάνω ή αν απλά θα εργάζεται σώνει και καλά ασφαλισμένος. Όλα αυτά είναι σίγουρα σημαντικά, δεν υπάρχει αμφιβολία. Όμως παρατηρούμε ότι τα βαθύτερα ερωτήματα και ανησυχίες που υπάρχουν σε νέο κόσμο γύρω μας «που συναντάνε τα δύσκολα», που αρχίζει να επισφαλειοποιείται η ζωή τους, έχουν να κάνουν με το «κατά πόσο μπορεί να είναι κανείς δημιουργικός με αυτά που κάνει», «να βρίσκει μία προοπτική, ένα νόημα», με δύο λόγια να νοιώθει ότι είναι ελεύθερος να οικειοποιηθεί το χρόνο της ζωής του. Σε αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται οι δυνατότητές μας. Με αυτή την έννοια η επισφάλεια είναι κάτι παραπάνω από μία θέση στην αγορά εργασίας και διατρέχει ένα ευρύ φάσμα εργασιακών θέσεων, τρόπων ζωής και υπαρξιακών φιγούρων.

Η φιγούρα του μετανάστη χωρίς χαρτιά είναι παραδειγματική μιας τέτοιας κατηγορίας, αφού η προσωρινή, εποχιακή, ανασφαλής συνθήκη εργασίας αποτελεί κανόνα ζωής. Επιπλέον η απόφαση του μετανάστη να ζει σε συνθήκες συνεχόμενης κινητικότητας δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με οικονομικούς όρους π.χ την ανάγκη για υψηλότερους μισθούς. Η απόφαση για μετανάστευση σημαίνει σημαντικές ψυχολογικές και συναισθηματικές θυσίες, όπως η απομάκρυνση από τα αγαπημένα πρόσωπα και την ασφάλεια που προσφέρουν, ριζικές αποφάσεις που αποκόπτουν έναν άνθρωπο από τους δεσμούς του παρελθόντος του και τον βάζουν σε έναν αγώνα για κοινωνική προσαρμογή σε συνθήκες εθνικών διαχωρισμών, ρατσισμού και ξενοφοβίας. Μια τέτοια απόφαση εμπεριέχει την βαθύτερη θέληση για μια καλύτερη ζωή και έχει την προοπτική να αποτελέσει μια δημιουργική κοινωνική δύναμη που έμπρακτα ξεπερνάει τους περιορισμούς που θέτουν τα εθνικά συμφέροντα, τα κράτη και τα σύνορα.

Και τα ξεπερνάει τη στιγμή που το κράτος έχει επιστρατεύσει ένα πρωτοφανές σύστημα ελέγχου συνόρων (φράχτες, κάμερες, νάρκες, λιμενικό, προπαγάνδα, οικονομικά κίνητρα για τις χώρες πομπούς) και τεχνολογία του εγκλεισμού (στρατόπεδα κράτησης που λειτουργούν σαν μικρά Γκουαντάναμο) για να ελέγξει τις ροές της μεταναστευτικής εργασίας. Επίσης εκμεταλλεύεται κάθε δυνατό επιχείρημα για να δικαιολογήσει τα εμπόδια που βάζει στην κίνηση των μεταναστών, από τη σχετική με τα ανθρώπινα δικαιώματα καταπολέμηση του trafficking μέχρι την προστασία του περιβάλλοντος. Οι μετανάστες όλο και περισσότερο αναγκάζονται να ακολουθούν μεταναστευτικές οδούς που είναι μακρύτερες και πιο επικίνδυνες και αυτό συμβαίνει σε μία περίοδο που η υποτίμηση και η επισφαλειοποίηση που χαρακτηρίζουν την μεταναστευτική εργασία τείνουν να εγκολπώνουν την εργασία ως ολότητα. Η κινητικότητα των μεταναστών είναι μία από της όψεις της ευελιξίας του καπιταλισμού σήμερα.

Επιπλέον σε αυτό το σημείο έχει ενδιαφέρον να δούμε ένα επιχείρημα του γάλλου οικονομολόγου Moulier Boutang το οποίο ανάγει το ζήτημα της μεταναστευτικής κινητικότητας σε πρωτεύουσας σημασίας για τη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος. Σύμφωνα με τον Βoutang oι μορφές δεσμευμένης και υποδουλωμένης εργασίας π.χ η σκλαβιά κάθε άλλο παρά έχουν εξαλειφθεί στη σύγχρονη εποχή. Έπαιζαν και συνεχίζουν να παίζουν βασικό ρόλο στην καπιταλιστική συσσώρευση καθώς προκύπτουν από την προσπάθεια του κεφαλαίου να ελέγξει τη φυγή των εργατών. Έτσι καταλήγει στο συμπέρασμα ότι στις μέρες μας η προσπάθεια ελέγχου της μεταναστευτικής κινητικότητας αποτελεί την κινητοποιούσα δύναμη του καπιταλιστικού συστήματος το οποίο, γι’ αυτό το σκοπό, έχει δημιουργήσει μία σειρά διοικητικών μηχανισμών όπως τα στρατόπεδα κράτησης μεταναστών.

Ανακεφαλαιώνοντας παρατηρούμε ότι η επισφάλεια δεν είναι μία παγιωμένη ταυτότητα συνδεδεμένη μόνο με την εργασία αλλά αποτελεί μία εξελισσόμενη συνθήκη, η οποία επεκτείνεται σε έναν αριθμό εργασιακών πρακτικών καθιστώντας ευρύτερα τις κοινωνικές σχέσεις ως επισφαλείς. Τέτοιες σχέσεις συναντάμε ιδιαίτερα έντονες στην φιγούρα του μετανάστη χωρίς χαρτιά και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να το υπογραμμίσουμε, όχι για να εφεύρουμε ένα νέο επαναστατικό υποκείμενο ή το εξέχον κοινωνικό κομμάτι της επισφάλειας, αλλά για να ψηλαφίσουμε τις συνδέσεις, συμμαχίες και δεσμούς μεταξύ κοινωνικών ομάδων που διαφορετικά φαίνονται να είναι διαχωρισμένες.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ FLEXICURITY

«Κάτι σάπιο υπάρχει στο Βασίλειο της Δανημαρκίας»
Άμλετ, Πράξη i, σκηνή iv

Εισαγωγή στη flexicurity

Σ

τις αρχές της δεκαετίας του ‘90 οι σοσιαλδημοκράτες στη Δανία επεδίωξαν για πρώτη φορά να συνδέσουν δύο φαινομενικά αντιτιθέμενες τάσεις, την ευελιξία και την ασφάλεια της εργασίας. Την πολιτική αυτή την ονόμασαν flexicurity (ακρωνύμιο των όρων flexible-ευελιξία & security-ασφάλεια) και το μοντέλο χειροκροτήθηκε για την επιτυχία του από αφεντικά και συνδικάτα καθώς τα αποτελέσματά του ήταν θεαματικά, μέσα σε μια δεκαετία αυξήθηκαν τα ποσοστά απασχόλησης και η ανεργία από 12% μειώθηκε σε 5% (όταν σε χώρες με φιλεργατική –άκαμπτη- νομοθεσία π.χ. Γαλλία είναι στο 10%). Το δανέζικο μοντέλο flexicurity, το οποίο το αποκαλούνε και «χρυσό τρίγωνο» βασίζεται στα εξής τρία στοιχεία: πρώτον στη μεγάλη επαγγελματική και γεωγραφική κινητικότητα των εργαζομένων, δεύτερον στο διευρυμένο σύστημα κοινωνικής προστασίας, με υψηλά επιδόματα ανεργίας και τρίτον στη δια βίου εκπαίδευση.

Ω

στόσο όσοι χειροκροτούν το παραπάνω μοντέλο δεν μας λένε ότι η Δανία μέσω της flexicurity πέτυχε τη λεγόμενη «δημιουργική καταστροφή», αφού περίπου 3000 επιχειρήσεις κλείνουν ή φεύγουν από τη χώρα ετησίως, το 30% του εργατικού δυναμικού αλλάζει εργασία κάθε χρόνο, το 67% των εργαζόμενων δουλεύει σε θέσεις επισφαλούς εργασίας (προσωρινή, μερική, εποχιακή κτλ), υπάρχει πλήρης ελευθερία στις προσλήψεις και τις απολύσεις, ο εργαζόμενος δεν παίρνει αποζημίωση όταν απολυθεί και το πρότερο πανίσχυρο συνδικαλιστικό κίνημα κάμφθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά έχουν ανάγει το πακέτο της flexicurity στη νέα ελκυστική προσφορά στο super market ιδεών της Ε.Ε. και εμφανίζεται πλέον ως πανάκεια για πάσα νόσο. Όπου εφαρμόζεται τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Σε χώρες, όπως η Ολλανδία και η Γερμανία, όπου το σύστημα εφαρμόζεται πιλοτικά εδώ και μια πενταετία, παρατηρήθηκαν μαζικές απολύσεις εργαζομένων καθώς οι επιχειρήσεις άρπαξαν την ευκαιρία να μειώσουν ανέξοδα το κόστος παραγωγής και μετά, εφόσον χρειαστεί, να επαναπροσλάβουν μισθωτούς δούλους. Εργαζόμενοι οι οποίοι δούλευαν στην ίδια θέση για δεκαετίες εκβιάστηκαν να υπογράψουν με καινούριους όρους για να διατηρήσουν τη θέση τους ενώ αρκετοί άλλοι απολύθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, χωρίς την παραμικρή χρονικά προειδοποίηση.

Έ

τσι φτάνουμε λοιπόν στο Νοέμβριο του 2007 που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά από μια δεκαετία ανεπιτυχών προσπαθειών για εργατική μεταρρύθμιση (πράσινη βίβλος) υιοθέτησε τελικά την πρόταση της σοσιαλιστικής ομάδας (έκθεση Προτασίεβιτς) για την εφαρμογή της flexicurity σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. έως το 2012. Ο στρατηγικός στόχος της flexicurity είναι ο εκσυγχρονισμός της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας και η κατάργηση των υπερπροστατευτικών εθνικών νομοθεσιών[1] με εργαλεία την προώθηση των απολύσεων στο όνομα της ανταγωνιστικότητας και τη μετακύληση του κόστους προστασίας των νέων ανέργων στο κοινωνικό σύνολο. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται ως βασική κατεύθυνση της Ε.Ε. μέσω της flexicurity η αποδυνάμωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η εξασθένηση του ρόλου των συνδικάτων και η καθιέρωση των ατομικών συμβάσεων, η οποία θα προσφέρει στα αφεντικά ακόμα μεγαλύτερη δύναμη για απολύσεις χωρίς αιτιολόγηση, ενώ θα αποδυναμωθεί ριζικά η δυνατότητα συνδικαλιστικής οργάνωσης.

Σ

υγκεκριμένα, τι περιλαμβάνει λοιπόν η flexicurity: κατάργηση στο ήμισυ των μόνιμων θέσεων εργασίας έως το 2012, μείωση των αποζημιώσεων απόλυσης, καταβολή αποζημίωσης ανεξάρτητα από την προϋπηρεσία, άρση του αιτιολογημένου χαρακτήρα των απολύσεων, μείωση του χρόνου προειδοποίησης για τις απολύσεις σε πέντε μέρες, μείωση του μέσου χρόνου παραμονής ενός εργαζόμενου σε έναν εργοδότη κάτω από 5 χρόνια, αύξηση του ορίου των ομαδικών απολύσεων, περιορισμός των διοικητικών υποχρεώσεων στις περιπτώσεις των ομαδικών απολύσεων, αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, αύξηση του εβδομαδιαίου ανώτατου χρόνου εργασίας σε 65 ώρες. Απέναντι σε αυτής της μορφής την ευελιξία προτείνεται, προαιρετικά βέβαια, η καθιέρωση ενός συστήματος ασφάλειας που αφορά στους όρους διαχείρισης της ανεργίας. Αυτό υποτίθεται ότι σημαίνει υψηλά επιδόματα ανεργίας, σε χρήμα και σε διάρκεια και ενισχυμένα προγράμματα για την κατάρτιση και επανακατάρτιση του εργατικού δυναμικού.
Ταυτόχρονα η έννοια της ευελιξίας επεκτείνεται σε όλο το φάσμα των εργασιακών σχέσεων από την πρόσληψη μέχρι τους όρους της απόλυσης και φυσικά το χρόνο αλλά και τον τόπο εργασίας, όπως επίσης και τη μισθολογική μεταχείριση των εργαζομένων. Ο εργαζόμενος χάνει την εγγύηση της σταθερότητας που του παρέχει το εργατικό δίκαιο, το οποίο αποκτά χαρακτηριστικά εμπορικού δικαίου[2] αλλά υποτίθεται ότι κερδίζει την εγγύηση ενός ελάχιστου εισοδήματος (επιδόματα ανεργίας) και άλλες φορές τη δια βίου μάθηση και κατάρτιση κατά τη διάρκεια των μεταβατικών περιόδων εργασίας του.

Τι κρύβεται πίσω από την παραπλανητική flexicurity

Έ

νας νέος «μεγάλος μετασχηματισμός» είναι προ των πυλών. Στο πλαίσιο των επιχειρούμενων αλλαγών η έννοια της flexicurity, αποτελεί κεντρική επιλογή για την Ε.Ε. και πρόκειται για ένα μοντέλο easy hiring – easy firing - εύκολης εισόδου και ακόμα πιο εύκολης απόλυσης. Ωστόσο η κατ’ ουσίαν ισορροπία ανάμεσα στους δύο πόλους, την ευελιξία και την ασφάλεια, φαίνεται εξαιρετικά δύσκολη στην πράξη, αν όχι αδύνατη. Πόσο μάλλον όταν από τις διαφαινόμενες προθέσεις η ευελιξία συνιστά προτεραιότητα (αποτελεί άλλωστε και το πρώτο συνθετικό του όρου flexicurity) η δε ασφάλεια μάλλον αποτελεί το ζητούμενο ή, για ορισμένους, το εύπεπτο υλικό προκειμένου να ενισχυθεί η ευελιξία και να συγκεντρώσει με το μέρος της τις μέγιστες δυνατές συναινέσεις.

Θ

εωρητική βάση της flexicurity είναι πως ο εργαζόμενος δε γνωρίζει πια ότι «έχει μια δουλειά», με την έννοια της μονιμότητας, αλλά ότι διαρκώς θα πρέπει να «αναζητά μια δουλειά». Ωστόσο το νέο με την flexicurity δεν είναι τόσο η θεσμική κατοχύρωση και διόγκωση της προσωρινότητας της εργασίας (που, σε τελική ανάλυση, με μια μικρή εξαίρεση στα μέσα του 20^ου αιώνα ήταν πάντα προσωρινή), αλλά η διάλυση του ατόμου ως ενεργού υποκειμένου, η διάλυση δηλαδή της εργατικής διαπραγματευτικής δύναμης. Με την flexicurity οδηγούμαστε από την ασφάλεια της «θέσης εργασίας» στην προστασία «μιας θέσης εργασίας» και από το «κράτος πρόνοιας» ως απόρροια των συλλογικών κοινωνικών αγώνων στο επιλεκτικό «κράτος στοργής» ατομικοτήτων χωρίς πολιτική ή εργατική ταυτότητα. Θέλουν να μας πείσουν ότι περνάμε σε μια εποχή που το μόνο που μετράει είναι ο χρόνος, ο αποπροσωποποιημένος χρόνος χωρίς δικαιώματα και απαιτήσεις. Το κεφάλαιο αγοράζει πακέτα χρόνου και οι άνθρωποι εκλαμβάνονται ως αποπροσωποποιημένες μηχανές σώματος που ανά πάσα στιγμή όταν τα καλέσουν, με μια κλήση στο κινητό, θα είναι πάντα εκεί έτοιμα και διαθέσιμα να δουλέψουν.

Μ

ε αλλά λόγια η κινητικότητα, η περιπλάνηση, η αβεβαιότητα, η προσωρινότητα γίνονται τα όπλα για μια νέου τύπου πειθάρχηση των εργαζόμενων. Η ευελιξία γίνεται η λέξη κλειδί τόσο στα νέα παραγωγικά μοντέλα, όσο και στο τρόπο ζωής των εργαζόμενων. Την θέση του «εξασφαλισμένου» εργάτη του φορντισμού παίρνει ο ευπροσάρμοστος ευέλικτος εργάτης του μεταφοντισμού ο οποίος πρέπει συνεχώς να ανανεώνει τις εργασιακές του ικανότητες, να κινείται ανάμεσα στα διάφορα στάδια της παραγωγής, να συνεργάζεται παίρνοντας μέρος σε ομάδες εργασίας και κύκλους ποιότητας, για την βελτίωση της παραγωγικής μονάδας, εσωτερικεύοντας την επιτυχία ή την αποτυχία της επιχείρησης. Και βέβαια κάτω από μια διαρκή ανασφάλεια για το εάν μπορεί να ανταποκριθεί στα πολύπλευρα καθήκοντά του, καθώς η ανεργία καραδοκεί.

Ε

πιπλέον με την προώθηση της flexicurity θα διογκωθεί το φαινόμενο σε μια επιχείρηση, οι εργαζόμενοι να έχουν τόσες διαφορετικές σχέσεις εργασίας, αμοιβές, εργοδότες, που είναι δύσκολο να ανακαλύψουν μια κοινότητα συμφερόντων, να συγκεκριμενοποιήσουν τις διεκδικήσεις, να οριοθετήσουν τον αντίπαλο και τους τρόπους αντίστασης και αγώνα. Ταυτόχρονα η νεοδαρβινική αντίληψη του flexicurity στηρίζεται στο αξίωμα πως οι άνθρωποι πρέπει να ζουν από την εργασία τους και όχι από τις κοινωνικές παροχές. Ο στόχος είναι η ώθηση στην απασχόληση του συνόλου του πληθυσμού ανεξάρτητα των όρων της εργασίας αρκεί να επιτευχθεί η προσέγγιση του ποσοτικού στόχου.

«Κάτι βρωμάει όμως.. κάτι σκοτεινό, κάτι ύπουλο. Το άρωμα της αυταπάτης και της ψευδαισθησιακής πραγματικότητας, το άρωμα της επιφανειακής αισιοδοξίας, κι ενός ήλιου που δεν δύει ποτέ.» Άμλετ, Πράξη i, σκηνή iv

Δ

ια βίου μάθηση, κοινωνική συνοχή, βιώσιμη απασχόληση, ισότητα ευκαιριών μια σειρά από όμορφες λεξούλες προσπαθούν να μας πείσουν ότι η ευελιξία με ασφάλεια αποτελεί επένδυση για τις ανάγκες μας. Εμείς δεν εξαπατόμαστε από τα μεγάλα λόγια, δε θα μας κοροϊδέψουν με νέες λέξεις.

Κάτι βρωμάει λοιπόν όχι μόνο στο βασίλειο της Δανιμαρκίας, αλλά σε όλη την Ευρώπη κάτι έρπον και ζοφερό, διεισδύει μέσα στις θρυμματισμένες συλλογικότητες, αποικεί τις σχέσεις των ανθρώπων παρέχοντας σιγουριά και ασφάλεια σε κράτη και αφεντικά. Ότι ίσχυε έως σήμερα για μετανάστες και επισφαλείς εργαζόμενους επεκτείνεται σαν καρκίνωμα μολύνοντας σταδιακά το σύνολο των θέσεων εργασίας καθώς νομιμοποιούνται πλέον οι εκβιασμοί, οι απλήρωτες υπερωρίες, τα κλεμμένα ένσημα, τα ελαστικά ωράρια, οι κουτσουρεμένες άδειες, οι καθηλωμένοι μισθοί. Εμπειρίες γνωστές σε όλους μας από προσωρινές εργασίες θα γίνουν ο κανόνας για το σύνολο των θέσεων εργασίας. Η δυσοσμία της αέναης επισφαλούς εργασίας ήδη πνέει και όλοι τη μυρίζουμε, καιρός λοιπόν να οργανωθούμε…

«κάτι βρωμάει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας σας λέω.. κάτι σάπιο, κάτι πεθαμένο εδώ και καιρό…» Άμλετ, Πράξη i, σκηνή iv

χρήσιμα websites

· flexicurity στο wikipedia

http://en.wikipedia.org/wiki/Flexicurity

· flexicurity στην Ε.Ε.

α) http://ec.europa.eu/employment_social/employment_strategy/flex_meaning_en.htm

β)European Parliament resolution of 29 November 2007 on Common Principles of Flexicurity http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P6-TA-2007-0574&language=EN&ring=A6-2007-0446

- μελέτες

· Flexicurity: A New Paradigm for Labour Market Policy Reform? T Wilthagen

· http://skylla.wz-berlin.de/pdf/1998/i98-202.pdf

· The Danish Model of “Flexicurity”–A Paradise with some Snakes PK Madsen http://www.eurofound.europa.eu/ewco/employment/documents/madsen.pdf

· Atypical Employment and Flexicurity Berndt Keller http://ideas.repec.org/a/mro/mamere/v16y2005i3p304-323.html

· Flexicurity—the German trajectory B Keller, H Seifert http://www.boeckler.de/pdf/wsi_seifert_transfer_02_2004.pdf

· Towards “flexicurity”?: balancing flexibility and security in EU member states http://www.tilburguniversity.nl/faculties/law/research/flexicurity/publications/papers/fxp2003_3.pdf

---

[1] απόσπασμα από την εισηγητική έκθεση

[2] το πράσινο βιβλίο για τις εργασιακές σχέσεις και η flexicurity – Γιάννης Κουζής http://www.inegsee.gr/pdxb/seminaria.htm

Μια φορά ήταν ένα Ταμείο

Μια φορά ήταν ένα Ασφαλιστικό Ταμείο. Το έφτιαξαν οι εργαζόμενοι και έβαζαν λεφτά σε αυτό για να έχουν ασφάλιση. Το Κράτος που κατάλαβε πόσο δυνατοί ήταν οι εργαζόμενοι για να φτιάξουν δικό τους Ταμείο, είπε: «βρε δεν τους το αναγνωρίζω, και συνάμα δεν τους το διοικώ;» Και έτσι έγινε. Οι εργαζόμενοι δέχτηκαν την αναγνώριση του Κράτους, δέχτηκαν και τη διοίκηση του Ταμείου τους από το Κράτος.

 

Αλλά το Κράτος κρατούσε τα λεφτά του Ταμείου και δεν τα τόκιζε, και ο πληθωρισμός ροκανούσε τα λεφτά. Και μετά το Κράτος σκέφτηκε: «βρε δεν τα αξιοποιώ τα λεφτά;» και πήρε τα λεφτά του Ταμείου και τα έδινε σε δάνεια στους εργοδότες «για να αναπτυχθούν οι επιχειρήσεις και η εθνική οικονομία». Και μετά σκέφτηκε: «ρε δεν τα επενδύω ακόμα παρά πέρα;». Και τα έχωσε τα λεφτά στο Χρηματιστήριο. Και ταυτόχρονα είπε: «γιατί τώρα να τρέχω να μαζεύω εισφορές για το Ταμείο, ασ’ τους ανασφάλιστους, πιο φτηνοί και ήσυχοι είναι». Και στις οικοδομές, στα μπαρ, στα φροντιστήρια και αλλού ο κόσμος –ξένος ή ντόπιος- δούλευε δούλευε… αλλά δεν έπαιρνε ένσημο. Και άρχισε ο κόσμος να σκέφτεται για το ένσημο που δεν έπαιρνε: «και τί να το κάνω το ένσημο; Αφού ούτε σε σύνταξη της προκοπής θα βγω, και πότε θα βγω αν βγω, και ούτε η περίθαλψη της προκοπής δεν είναι, και και και…». Και έτσι το Ταμείο ήταν μείον, μείον στα μάτια του κόσμου προπαντός και όχι στα λεφτά που είχε μέσα.

 

Και αν αυτό σας ακούγεται σαν χαζό παραμύθι, να ξέρετε πως είναι η πραγματικότητα. Και τώρα μας θυμήθηκαν πάλι, για να μας πουν να κάνουμε «θυσίες για να σωθεί το Ταμείο». Αλλά από θυσίες τελειώσαμε. Γιατί ούτε λεφτά για το άλλο το Ταμείο –ξέρετε εσείς- το ιδιωτικό, δεν έχουμε, γιατί ούτε αντοχές έχουμε, και επειδή μας χρωστάτε και πολλά αλλά, να ξέρετε ότι θα τα ζητήσουμε: τα ένσημα, τα λεφτά, τον χρόνο, τη ζωή, τον κόσμο ολάκερο…

EDITORIAL

-Με το ζόρι, τα βγάζω πέρα…

-Τα φέρνω βόλτα…

-Τι κάνεις;

-Τρέχω ψάχνω..

 

Ελαστική εργασία, «μαύρα» μεροκάματα, από δουλειά σε δουλειά, δια βίου εκπαίδευση, συνεχές τρέξιμο, μηδενικές προσδοκίες ή στην καλύτερη, μια δουλειά που να μπορώ να τα βγάζω πέρα. Όλοι λίγο πολύ καταλαβαίνουμε περί τίνος πρόκειται , όλες λίγο πολύ έχουμε βρεθεί σε αυτές τις συνθήκες. Γιατί:

 

- Οι υποχρεώσεις τρέχουν. Νοίκια, λογαριασμοί, δάνεια, κάρτες…

 

Πιάνουμε καθημερινά τους εαυτούς μας να μιλάνε για αβεβαιότητα. Αβεβαιότητα στην εργασία, αβεβαιότητα στην καθημερινότητα, αβεβαιότητα στο τι επιθυμούμε στην ζωή μας.

 

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, όλο και περισσότεροι νέοι και νέες εργαζόμενες ψάχνουν τρόπους να διαχειριστούν την διάχυτη αβεβαιότητα. Όμως, μόνο τον τελευταίο χρόνο άρχισε να αποτυπώνεται και να συζητιέται αυτή η συνθήκη στην δημόσια σφαίρα. Ξαφνικά, διάφοροι αναλυτές, πολιτικοί και μη, ανακαλύψανε πως οι νέες γενιές που τελειώνουν τα πανεπιστήμια αλλά και νέοι εργαζόμενοι χωρίς πτυχία δεν έχουν και πολλά να χωρίσουν, τουλάχιστον από την άποψη του πρώτου τους μισθού. Η «γενιά των 700 ευρώ» σας λέει κάτι;

 

Σε αυτή την γενική κατηγορία, λοιπόν, όσοι βιάστηκαν να τη χαρακτηρίσουν με βάση τις χαμηλές μισθολογικές αποδοχές, κατατάσσουν τους νέους εργαζόμενους για τους οποίους τα συστήματα εργασιακής και μισθολογικής εξασφάλισης του παρελθόντος έχουν μετασχηματιστεί σχεδόν καθολικά. Όμως είναι ζήτημα μισθού και μόνο;

 

Εδώ και 15 περίπου χρόνια, εκτός από την συνεχή υποτίμηση της εργατικής μας δύναμης, αυτό που τείνει να γενικευτεί είναι αυτό που μέχρι πριν θεωρούνταν εξαίρεση ή παρατυπία. Πιο απλά μιλάμε για την «μαύρη» ανασφάλιστη εργασία που σε κάποιους εργασιακούς τομείς είναι πλέον ο κανόνας. Μιλάμε για τα πτυχία που μόνο για την κορνίζα τελικά κάνουν. Μιλάμε για τις νέες μορφές ελαστικής απασχόλησης που επιλέγουν πολλοί νέοι και νέες υπό τον φόβο της ανεργίας. Μιλάμε για τα κρατικοδίαιτα και μη προγράμματα μερικής απασχόλησης (stage ΟΑΕΔ) και δια βίου εκπαίδευσης (σεμινάρια, εργασιακή επιμόρφωση κτλ.) που εμμέσως πλην σαφώς δείχνουν την τάση να θεσμοθετηθεί επίσημα η εργασιακή ελαστικότητα. Η δική μας, δηλαδή, αβεβαιότητα, το δικό μας στρες, το δικό μας τρέξιμο.

 

Θα ρωτήσει κανείς, γιατί πιο πριν τα πράγματα ήταν διαφορετικά; Πάλι δεν υπήρχαν αυτοί που δούλευαν όλη τους την ζωή, και ήταν στο τρέξιμο, και είχαν χίλια δυο ζόρια να φέρουν βόλτα; Ναι. Αυτοί πάντα υπήρχαν, μάλλον πάντα υπήρχαμε. Αυτό που μας διαφοροποιεί καθοριστικά από τις προηγούμενες γενιές είναι πως το κόστος αυτής της αβεβαιότητας αναγκαζόμαστε να το διαχειριστούμε όλο και περισσότερο μόνοι μας. Είτε γιατί το κράτος πρόνοιας και τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης μεταρρυθμίζονται είτε γιατί ο σύγχρονος τρόπος ζωής μας κάνει να κοιτάμε μόνο τους εαυτούς μας και να δίνουμε στα συλλογικά προβλήματα, ατομικές λύσεις.

 

Όμως η παραπάνω είναι μια μερική περιγραφή της πραγματικότητας. Εμείς θα ονομάζαμε αυτό που ζούμε επισφάλεια. Τόσο γιατί το μοντέλο εργασίας είναι επισφαλές, μα περισσότερο, γιατί αυτή η εργασιακή πραγματικότητα συγγενεύει απόλυτα με τις μορφές ζωής που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Και αυτές οι μορφές ζωής είναι όλο και πιο περιορισμένες σε χρόνο, όλο και πιο εξαρτημένες από τα αφεντικά, όλο και πιο αμφιλεγόμενες ως προς το νόημα του να δουλεύεις, όλο και πιο απαιτητικές από άποψη ατομικών δεξιοτήτων. Τελικά, όλο και πιο εγκλωβιστικές στο σχήμα «δουλειά – κατανάλωση - και στα σπίτια σας…»

 

Οι συνθήκες που καλούμαστε να ανταπεξέλθουμε ζητάνε όλο και περισσότερα κομμάτια του χρόνου μας που πριν ήταν έξω από το θεσμισμένο 8ωρο. Ζητάνε δεξιότητες τις οποίες τις έχουμε αποκτήσει μέσα από τις κοινωνικές μας συναναστροφές ή τις προσωπικές μας διαδρομές και ανάγκες. Ζητάνε από το σώμα και το μυαλό μας να είναι σε standby όλη τη διάρκεια της ημέρας, είτε δουλεύουμε είτε είμαστε άνεργοι και ψάχνουμε για δουλειά.

 

Θεωρούμε λοιπόν πως στο θολό τοπίο αυτής της νέας εργασιακής και υπαρξιακής συνθήκης πρέπει να βρεθούν τρόποι να αντισταθούμε. Πώς να αντισταθούμε όμως όταν τα συλλογικά οράματα, η αλληλεγγύη και οι εμπειρίες αγώνα του παρελθόντος, ειδικά για τους νέους εργαζόμενους, είναι κάτι που απλά δεν υπάρχει; Κι αν υπάρχει ακόμα, παραμένει αόρατο ή πλήρως καναλιζαρισμένο από «πολιτικές γραμμές» κομμάτων και εργατοπατέρων. Οι όποιες αρνήσεις στο χώρο εργασίας, ακόμα και αυτές που παίρνουν συλλογικά και επιθετικά χαρακτηριστικά, συνήθως χάνονται στο «όλοι εναντίον όλων» που επικρατεί στην αγορά εργασίας ή σε μερικά αιτήματα.. Αυτές τις αρνήσεις θα πρέπει να κάνουμε ορατές και να τις κυκλοφορήσουμε μεταξύ μας τόσο σαν εμπειρίες αγώνα όσο και σαν δυνατότητες οργάνωσης.

 

Έτσι για εμάς, αρχικά, αντίσταση σημαίνει να αρχίσουμε να συζητάμε, να μοιραζόμαστε τα προβλήματα μας, να κοιτάζουμε ποιοι είναι δίπλα μας και με ποιες βιώνουμε κοινές καταστάσεις ζωής. Αντίσταση σημαίνει να βγούμε από την κούρσα των ατομισμών, ή πιο απλά να σταματήσουμε να κοιτάμε την πάρτη μας και να αντιληφθούμε πως αυτό που συμβαίνει σε εμάς συμβαίνει και σε άλλους. Τα όποια προβλήματα βιώνουμε, μόνο από κοινού θα μπορέσουμε να τα ξεπεράσουμε. Αλλά το ξανάλεμε, πρώτα πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε για αυτά.

 

Οι επισφαλώς εργαζόμενοι/ες, όλοι όσοι καλούμαστε να επιβιώσουμε στις νέες εργασιακές συνθήκες, λόγω της εργασιακής κινητικότητάς ή ακόμα και του ότι δεν αποτελούμε μια συμπαγή κοινωνική φιγούρα με κοινή καταγωγή και κοινές ανάγκες σε ένα πρώτο βαθμό, δύσκολα μπορούμε να εκπροσωπηθούμε μέσα από τις συμπαγείς και παραδοσιακές μορφές οργάνωσης του εργατικού κινήματος. Συνδικάτα, σωματεία κτλ. Αυτό δεν σημαίνει ότι τέτοια σχήματα δεν μας βοηθούν να βελτιώσουμε την θέση μας ή να αγωνιστούμε μαζί με άλλους για κάποια στοιχειώδη αιτήματα. Όμως πάρτε το παράδειγμα κάποιας ή κάποιου που αλλάζει δουλειές ή εργοδότες κάθε εξάμηνο. Πότε να προλάβει να κοινωνικοποιηθεί, πότε να προλάβει να συζητήσει, πότε να προλάβει να οργανωθεί; Και τέλος πάντων, έτσι όπως έχουν φτάσει τα πράγματα σε σχέση με το πόσα μπορούν να ανεχτούν οι εργοδότες (όλοι λίγο πολύ γνωρίζουμε τις απειλές, τους εκφοβισμούς, τις απολύσεις κτλ. όταν τολμήσει να υψώσει κάποιος φωνή), πώς θα διεκδικήσουμε τα αυτονόητα; Πώς θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μορφές συλλογικότητας και αγώνα που να σπάνε τον τσαμπουκά των μικρών ή μεγάλων αφεντικών, των εταιριών, του κράτους; Τέλος, πώς θα καταφέρουμε να λιποτακτήσουμε από την εξάρτηση μας από το μισθό και άρα από την εργασία;;;

 

Το εντυπάκι που κρατάτε στα χέρια σας επιθυμεί να συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση. Την ανάδειξη δηλαδή της επισφαλούς ζωής στη δημόσια συζήτηση, την ανάδειξη των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε τόσο ως εργαζόμενοι όσο και ως γενικότερα δέσμιοι ενός συστήματος που μας κλέβει το χρόνο και τα όνειρα μας. Θέλουμε να μιλήσουμε και ονειρευτούμε συλλογικά κάτι περισσότερο από το τι δουλειά θα κάνουμε τον άλλο μήνα ή πόσα λεφτά χρωστάμε εδώ και εκεί…

 

Για επικοινωνία :

e-mail : episfaleia@episfaleia.gr

τηλ: 6978338511